دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی-درمانی استان اصفهان مجله دانشکده پزشکی اصفهان 1027-7595 44 874 2026 09 23 The Reflection of Iranian and Islamic Cultural and Civilizational Achievements in Modern Medical Education بازتاب دستاوردهای فرهنگی و تمدنی ایران و اسلام در آموزش‌ پزشکی نوین 2106 2114 33565 10.48305/jims.v44.i874.2106 FA وحید عابدین پور گروه معارف اسلامی، دانشکده‌ی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0002-5911-2811 محمود ایوبی گروه معارف اسلامی، دانشکده‌ی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0001-9416-5436 علی غلامی دهقی گروه معارف اسلامی، دانشکده‌ی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران 0009-0005-5876-8578 Journal Article 2026 01 04 Introduction: The written legacy of scholars such as al-Razi and Avicenna, based on observation, experimentation, and maintaining the balance between body and soul, presents a comprehensive model for cultivating responsible physicians who are aware of their historical and cultural identity. Nevertheless, the dominance of positivist paradigms in modern medical education has diminished the role of this heritage, revealing the necessity for a fundamental revision of curricular contents and educational philosophy.<br>Method: This study adopts a descriptive–analytical approach grounded in library and documentary research. Data have been extracted from classical Iranian–Islamic medical texts, historical writings, philosophical sources, and scholarly articles, and then analyzed to identify the influential manifestations of Iranian–Islamic civilization in modern medical education. <br>Results: Results indicate that Iranian–Islamic medicine has foundational achievements in four principal domains: epistemic–scientific, ethical–humanistic, clinical–therapeutic, and philosophical–spiritual. The systematic classification of medical knowledge, the experiential and evidence-based methodology introduced by al-Razi, the interdisciplinary comprehensiveness of Avicenna’s Canon of Medicine, and the establishment of organized hospital models exemplify the institutionalization of medical education and research within this civilization. <br>Conclusion: The intelligent integration of the cultural and civilizational achievements of Iran and Islam into modern medical education is not a nostalgic return to the past but rather a strategic movement toward cultivating holistic, committed, and human-centered physicians. This synergy enhances the quality of education, improves public health, and strengthens the connection between science, ethics, and identity. Achieving this goal requires systematic revision of educational curricula, scientific validation of classical texts, and expansion of interdisciplinary research. <strong><span dir="RTL" lang="AR-SA">مقدمه:</span></strong><span dir="RTL" lang="AR-SA"> میراث مکتوب حکمایی چون رازی و ابن‌سینا با تکیه بر مشاهده، تجربه و حفظ تعادل جسم و روح، الگویی جامع برای تربیت پزشکان مسئول و آگاه از هویت تاریخی خویش ارائه می‌دهد. با وجود این، غلبه نگرش پوزیتیویستی در آموزش پزشکی، موجب کم‌رنگ‌شدن نقش این میراث شده و ضرورت بازنگری در محتوای درسی و فلسفه آموزش پزشکی را آشکار می‌سازد</span>. <strong><span dir="RTL" lang="AR-SA">روش‌ها:</span></strong><span dir="RTL" lang="AR-SA"> </span><span dir="RTL" lang="FA">این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بر پایه بررسی منابع کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده است. داده‌ها از متون کلاسیک پزشکی اسلامی- ایرانی، آثار تاریخی، منابع فلسفی و مقالات علمی معتبر گردآوری و تحلیل شده تا جلوه‌های اثرگذار تمدن ایرانی- اسلامی بر نظام آموزش پزشکی نوین شناسایی گردد</span>. <strong><span dir="RTL" lang="FA">یافته‌ها:</span></strong><span dir="RTL" lang="FA"> <span>نتایج نشان می‌دهد طب اسلامی- ایرانی در چهار عرصه معرفتی- علمی، اخلاقی- انسانی، درمانی- بالینی و فلسفی- معنوی دارای دستاوردهای بنیادین است. نظام طبقه‌بندی دانش پزشکی، تجربی‌سازی و مستندسازی توسط رازی، جامعیت و بین‌رشته‌ای‌بودن «قانون» ابن‌سینا، و شکل‌گیری مدل بیمارستانی سازمان‌یافته نمونه‌هایی از نهادینه‌سازی آموزش و پژوهش در این تمدن‌اند. همچنین، توجه به سلامت روان، معنویت، تغذیه، پیشگیری از بیماری و تلفیق حکمت عملی در تربیت پزشکان، مبانی آموزش کل‌نگر و اخلاق‌مدار معاصر را شکل می‌دهد</span></span>. <strong><span dir="RTL" lang="FA">نتیجه‌گیری:</span><span dir="RTL" lang="FA"> </span></strong><span dir="RTL" lang="FA">افزودن هوشمندانه دستاوردهای فرهنگی و تمدنی ایران و اسلام در آموزش پزشکی نوین، نه بازگشت به گذشته بلکه حرکتی راهبردی برای تربیت پزشکانی جامع‌نگر، متعهد و انسان‌محور است. این هم‌افزایی موجب ارتقای کیفیت آموزش، بهبود سلامت جامعه و تقویت پیوند میان علم، اخلاق و هویت می‌شود. تحقق این هدف مستلزم بازنگری در سرفصل‌ها، اعتبارسنجی علمی متون کهن و گسترش پژوهش‌های میان‌رشته‌ای است</span>. https://jims.mui.ac.ir/article_33565_b303e3e45397755f4e15eaa2a662ec02.pdf