مجله دانشکده پزشکی اصفهان

مجله دانشکده پزشکی اصفهان

مقایسه‌ی تأثیر آموزش مبتنی بر مدل بزنف و الگوی اعتقاد بهداشتی (KAP) بر شاخص توده‌ی بدنی نوجوانان دیابتیک مراجعه‌کننده به مرکز آموزشی درمانی کودکان طالقانی شهر گرگان

نوع مقاله : مقاله های پژوهشی

نویسندگان
ملیحه ابراهیم زاده 1
آرزو سالاری مقدم 2
امین رضا عسکرپور کبیر 3
راضیه عزت پناه 2
نفیسه حکمتی پور 2
1 کارشناسی ارشد پرستاری مراقبت‌های ویژه، گروه پرستاری، دانشکده‌ی پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران
2 گروه پرستاری، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران
3 بیمارستان جوادالائمه، دانشگاه علوم پزشکی، بم، ایران
10.48305/jims.v44.i876.1614
چکیده
مقدمه: دیابت نوع یک، در دوران نوجوانی به دلیل تأثیر عوامل فیزیولوژیک، روانی و اجتماعی، نیازمند آموزش و ارتقای رفتارهای خودمراقبتی است. کنترل وزن و حفظ شاخص توده‌ی بدنی مناسب از عوامل مهم در پیشگیری از عوارض بیماری محسوب می‌شود. استفاده از مدل‌های آموزش سلامت مانند مدل بزنف و الگوی اعتقاد بهداشتی می‌تواند در اصلاح رفتارهای مرتبط با سلامت مؤثر باشد. هدف از این مطالعه، مقایسه‌ی تأثیر آموزش مبتنی بر مدل بزنف و الگوی اعتقاد بهداشتی بر شاخص توده‌ی بدنی نوجوانان مبتلا به دیابت نوع یک بود.
روش‌ها: این مطالعه یک کارآزمایی مداخله‌ای با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون و گروه کنترل بود که بر روی 60 نوجوان مبتلا به دیابت نوع یک مراجعه‌کننده به مرکز آموزشی درمانی کودکان طالقانی شهر گرگان در سال 1404 انجام شد. شرکت‌کنندگان به‌صورت تصادفی در سه گروه الگوی اعتقاد بهداشتی (20 نفر)، مدل بزنف (20 نفر) و کنترل (20 نفر) قرار گرفتند. مداخلات آموزشی بر اساس سازه‌های مدل بزنف و الگوی اعتقاد بهداشتی طراحی و اجرا شد. شاخص توده‌ی بدنی شرکت‌کنندگان قبل و بعد از مداخله اندازه‌گیری شد. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های تحلیل واریانس، تی زوجی و آزمون‌های آماری مناسب در سطح معنی‌داری 0/05 تحلیل شدند.
یافته‌ها: همچنین، مقایسه درون‌گروهی مقادیر (Body Mass Index) BMI قبل و بعد از مداخله با استفاده از آزمون تی زوجی نشان داد که تغییرات BMI در گروه الگوی اعتقاد بهداشتی از نظر آماری معنی‌دار نبود (0/223 = P) در گروه مدل بزنف نیز تفاوت معنی‌داری بین مقادیر BMIقبل و بعد از مداخله مشاهده نشد (0/958 =P ) همچنین در گروه کنترل تغییر معنی‌داری در شاخص توده بدنی مشاهده نگردید (0/764 =P ).
نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های این مطالعه، آموزش مبتنی بر مدل بزنف و الگوی اعتقاد بهداشتی طی دوره مطالعه تأثیر معنی‌داری بر شاخص توده‌ی بدنی نوجوانان مبتلا به دیابت نوع یک نداشت. با توجه به ماهیت چندعاملی کنترل وزن، پیشنهاد می‌شود در مطالعات آینده مداخلات طولانی‌تر و چندبعدی شامل آموزش، مشاوره تغذیه، فعالیت بدنی، حمایت خانواده و پیگیری مستمر مورد استفاده قرار گیرد.

تازه های تحقیق

نفیسه حکمتی پور: PubMed, Google Scholar

کلیدواژه‌ها
مدل بزنف
الگوی اعتقاد بهداشتی
شاخص توده‌ی بدن
نوجوانان
دیابتی
موضوعات

عنوان مقاله English

Comparison of the Effects of Education Based on the BASNEF Model and Health Belief Model (HBM) on Body Mass Index Among Adolescents with Type 1 Diabetes Referred to Taleghani Children’s Educational and Therapeutic Center in Gorgan, Iran

نویسندگان English

Malihe Ebrahimzadeh 1
Arezoo Salarmoghadam 2
Aminreza Askarpoor kabir 3
Raziye Ezzatpanah 2
Nafiseh Hekmati Pour 2
1 MSc in Critical Care Nursing, Department of Nursing, School of Nursing and Midwifery, Shiraz University of Medical Sciences, Shiraz, Iran
2 Department of Nursing, AK.C., Islamic Azad University, Aliabad Katoul, Iran
3 Javad Al-Aemeh Hospital, Bam University of Medical Sciences, Bam, Iran
چکیده English

Background:Type 1 diabetes mellitus (T1DM) during adolescence requires continuous care and active participation of patients and families due to the physiological, psychological, and social changes occurring during this developmental stage. Maintaining an appropriate body mass index (BMI) is an important component of diabetes management and prevention of long-term complications. Health education models, including the BASNEF model and the Health Belief Model (HBM), may contribute to improving health-related behaviors. This study aimed to compare the effects of education based on the BASNEF model and the Health Belief Model on BMI among adolescents with type 1 diabetes.
Methods:This interventional study was conducted using a pretest–posttest design with a control group among 60 adolescents with type 1 diabetes referred to Taleghani Children’s Educational and Therapeutic Center in Gorgan, Iran, in 2025. Participants were randomly allocated into three groups: HBM-based education (n=20), BASNEF model-based education (n=20), and control group (n=20). Educational interventions were designed and implemented based on the constructs of the BASNEF model and HBM. Body mass index (BMI) was measured before and after the intervention. Data were analyzed using one-way analysis of variance (ANOVA), paired t-test, and appropriate statistical tests at a significance level of 0.05.
Results:The within-group comparison of BMI before and after the intervention showed no statistically significant changes in the HBM-based education group (P=0.232). Similarly, no significant difference was observed in the BASNEF model group between pre- and post-intervention BMI values (P=0.958). In the control group, BMI changes were also not statistically significant (P=

کلیدواژه‌ها English

Health Belief Model
Body Mass Index
BASNEF Model, Diabetes Mellitus, Type 1
Adolescent
1.     Lan Y-Y, Kovinthapillai R, Kędzia A, Niechciał E. Age-based challenges to type 1 diabetes management in the pediatric population. Front Pediatr 2024: 12: 1434276.
2.     Saard P, Farre A. Self-management experiences of adolescents with diabetes mellitus after participating in a structured diabetes education program: A qualitative systematic review and thematic synthesis. Sci Diabetes Self Manag Care 2026; 52(2): 174-89.
3.     Marlow AL, Lawrence CM, Smith TA, Wynne K, King BR, Smart CE. Modifiable lifestyle risk factors for overweight and obesity in children and adolescents with type 1 diabetes: A systematic review. Diabetes Res Clin Prac 2024: 212: 111724.  
4.     Peprah Osei E, Ekpor E, Osei GY, Akyirem S. Global prevalence and factors associated with overweight and obesity in children and adolescents with type 1 diabetes: a systematic review and meta-analysis. J Diabetes Metab Disord 2025; 24(2): 257.
5.     Longendyke R, Grundman JB, Majidi S. Acute and Chronic Adverse Outcomes of Type 1 Diabetes. Endocrinol Metab Clin North Am 2024; 53(1): 123-33.
6.     Damm JA, Dalgas-Madsen A, Hansen CS, Pilgaard KA, Pociot F, Hansen TW, et al. Presence of neuropathy in children and adolescents with type 1 diabetes evaluated with bedside modalities. J Diabetes Complications 2024; 38(11): 108873.
7.     Dabas H, Sarin J, Madhu SV. Insulin Adherence in Adolescents with Type 1 Diabetes Mellitus. Indian J Endocrinol Metab 2023; 27(5): 394-7.
8.     Ibrahim SA, El Hajj MS, Owusu YB, Al-Khaja M, Khalifa A, Ahmed D, et al. Adherence as a Predictor of Glycemic Control Among Adolescents With Type 1 Diabetes: A Retrospective Study Using Real-world Evidence. Clin Ther 2022; 44(10): 1380-92. 
9.     Hajwal SK, Ayad ZM, Hanita AT, Hussein MS, Hussein SAA, Hammoud GH, et al. Patients’ knowledge of diabetic foot self-care practice: A cross-sectional study. Journal of Nursing Advances in Clinical Sciences. 2024; 1(4): 178-81.
10.  Islam KF, Awal A, Mazumder H, Munni UR, Majumder K, Afroz K, et al. Social cognitive theory-based health promotion in primary care practice: A scoping review. Heliyon 2023; 9(4): e14889.
11.  Rezayani A. Applications of nursing theories in clinical practice. Journal of Nursing Advances in Clinical Sciences.
12.  mohmadi s, Hojjati H. The effect of continuous care model on sleep quality in veterans with post-traumatic stress disorder referred to psychiatric clinics of Alborz province. Journal of Military Medicine 2025; 2(2): 115-6.
13.  Rubab H, Aziz F, Gul R, Froelicher ES. Effect of a structured educational intervention delivered through a mobile application on glycated haemoglobin and self-efficacy in adolescents with type 1 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. BMJ Open 2025; 15(9): e093798.
14.  Kabusi M, Kavosi A, Joybari L. The application of Martha Rogers' science of unitary human beings in nursing care: A case report. Journal of Nursing Advances in Clinical Sciences 2024; 1(2): 118-24.
15.  Rahgoi A, Sobhanifar F, Ahmadi Jirandeh R, Javanbakht S. Effect of the 5A self-care model on chronic diseases in Iran: A systematic review. Journal of Nursing Advances in Clinical Sciences 2025; 2(1): 46-52.
16.  Rashwan ZI, Darweesh HAM, Elsobky FA, Amer SAM, Nada MAA. BASNEF behavioral transformation: effect of empowerment program on children's knowledge, attitude, self-efficacy, and practice of nail biting. BMC Pediatr 2025; 25(1): 312.
17.  Mohammad Nabizadeh S. Examining the impact of an educational intervention on enhancing different aspects of health-promoting behaviors: using the BAZNEF model. Health Education 2025; 125(5): 553-61.
18.  Malak MZ, Abualruz H, Shehadeh A. Psychosocial factors correlating self-care management among Jordanian adolescents with type 1 diabetes. J Pediatr Nurs 2025: 80: 75-82.
19.  Samie S, Sajadi M, Moradzadeh R, Sayahi S. Self-care needs and obstacles of adolescents with type 1 diabetes: a narrative review. Diabetol Metab Syndr 2026; 18(1): 82.
20.  Rezapour B, Mostafavi F, Khalkhali H. "Theory Based Health Education: Application of Health Belief Model for Iranian Obese and Overweight Students about Physical Activity" in Urmia, Iran. Int J Prev Med 2016: 7: 115 .
21.  Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health Behavior: Theory, Research, and Practice: Wiley; 2015.
22.  Rosenstock IM. Historical Origins of the Health Belief Model. Health Education & Behavior 1974; 2(4): 328-35.
23.  Powers MA, Bardsley JK, Cypress M, Funnell MM, Harms D, Hess-Fischl A, et al. Diabetes Self-management Education and Support in Adults With Type 2 Diabetes: A Consensus Report of the American Diabetes Association, the Association of Diabetes Care & Education Specialists, the Academy of Nutrition and Dietetics, the American Academy of Family Physicians, the American Academy of PAs, the American Association of Nurse Practitioners, and the American Pharmacists Association. Diabetes Care2020; 43(7): 1636-49.
24.  Beh E, Lin J. Digital Health Interventions in Children and Adolescents With Type 1 Diabetes Mellitus and Their Impact on Clinical and Behavioral Outcomes: Scoping Review. JMIR Mhealth Uhealth 2026: 14: e79338.
25.  ElSayed NA, Aleppo G, Aroda VR, Bannuru RR, Brown FM, Bruemmer D, et al. 14.Children and Adolescents: Standards of Care in Diabetes-2026. Diabetes Care 2025; 49(Suppl 1): S297–S320.
26.  Hilliard ME, Powell PW, Anderson BJ. Evidence-based behavioral interventions to promote diabetes management in children, adolescents, and families. Am Psychol 2016; 71(7): 590-601.
27.  Sadeghi R, Baghernezhad Hesary F, Khanjani N. A systematic review about educational interventions based on the Health Belief Model (HBM) aimed to prevent and control diabetes in Iran. International Journal of Ayurvedic Medicine 2020; 11(1): 15-22.
28.  Lindholm Olinder A, DeAbreu M, Greene S, Haugstvedt A, Lange K. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2022: Diabetes education in children and adolescents. Pediatr Diabetes 2022; 23(8): 1229-42.
29.  Heydari Z, Akhondzadeh G, Hojati H. The Effect of Education Through Cyberspace on Breastfeeding Efficacy of Primiparous Women in Shahroud in 2018: A Randomized Clinical Trial [in Persian]. Avicenna J Nurs Midwifery Care 2019; 27(5): 315-25.
30.  Yazarloo M, Hojjati H, Abdolreza Gharebagh Z. The effect of spiritual self-care education on stress of mothers of premature infants admitted to NICU of hospitals affiliated to. Pakistan Journal of Medical and Health Sciences 2019; 13(3): 1615-9.
31.  Sajadi H, Akhoundzadeh G, Hojjati H. The effect of empowerment program on participation of mothers with premature infants hospitalized in neonatal intensive care unit of Sayyed Shirazi Hospital in Gorgan, in 2018. Indian Journal of Forensic Medicine & Toxicology 2020; 14(2): 1269-76.
32.  Sheikhnejad F, Yazdi K. Reed’s self-transcendence theory in nursing: A narrative review. Journal of Nursing Advances in Clinical Sciences 2025; 2(5): 278-82.
33.  Khastar SM, Khastar SR. The art of nursing in clinical care. Journal of Nursing Advances in Clinical Sciences 2024; 1(3): 176-7.
 
مجله دانشکده پزشکی اصفهان
دوره 44، شماره 876
هفته 3، مهر
مهر و آبان 1405
صفحه 1614-1621

  • تاریخ دریافت 13 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 26 مرداد 1405