مجله دانشکده پزشکی اصفهان

مجله دانشکده پزشکی اصفهان

بازتاب دستاوردهای فرهنگی و تمدنی ایران و اسلام در آموزش‌ پزشکی نوین

نوع مقاله : مقاله های پژوهشی

نویسندگان
وحید عابدین پور
محمود ایوبی
علی غلامی دهقی
گروه معارف اسلامی، دانشکده‌ی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران
10.48305/jims.v44.i874.2106
چکیده
مقدمه: میراث مکتوب حکمایی چون رازی و ابن‌سینا با تکیه بر مشاهده، تجربه و حفظ تعادل جسم و روح، الگویی جامع برای تربیت پزشکان مسئول و آگاه از هویت تاریخی خویش ارائه می‌دهد. با وجود این، غلبه نگرش پوزیتیویستی در آموزش پزشکی، موجب کم‌رنگ‌شدن نقش این میراث شده و ضرورت بازنگری در محتوای درسی و فلسفه آموزش پزشکی را آشکار می‌سازد.
روش‌ها: این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بر پایه بررسی منابع کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده است. داده‌ها از متون کلاسیک پزشکی اسلامی- ایرانی، آثار تاریخی، منابع فلسفی و مقالات علمی معتبر گردآوری و تحلیل شده تا جلوه‌های اثرگذار تمدن ایرانی- اسلامی بر نظام آموزش پزشکی نوین شناسایی گردد.
یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد طب اسلامی- ایرانی در چهار عرصه معرفتی- علمی، اخلاقی- انسانی، درمانی- بالینی و فلسفی- معنوی دارای دستاوردهای بنیادین است. نظام طبقه‌بندی دانش پزشکی، تجربی‌سازی و مستندسازی توسط رازی، جامعیت و بین‌رشته‌ای‌بودن «قانون» ابن‌سینا، و شکل‌گیری مدل بیمارستانی سازمان‌یافته نمونه‌هایی از نهادینه‌سازی آموزش و پژوهش در این تمدن‌اند. همچنین، توجه به سلامت روان، معنویت، تغذیه، پیشگیری از بیماری و تلفیق حکمت عملی در تربیت پزشکان، مبانی آموزش کل‌نگر و اخلاق‌مدار معاصر را شکل می‌دهد.
نتیجه‌گیری: افزودن هوشمندانه دستاوردهای فرهنگی و تمدنی ایران و اسلام در آموزش پزشکی نوین، نه بازگشت به گذشته بلکه حرکتی راهبردی برای تربیت پزشکانی جامع‌نگر، متعهد و انسان‌محور است. این هم‌افزایی موجب ارتقای کیفیت آموزش، بهبود سلامت جامعه و تقویت پیوند میان علم، اخلاق و هویت می‌شود. تحقق این هدف مستلزم بازنگری در سرفصل‌ها، اعتبارسنجی علمی متون کهن و گسترش پژوهش‌های میان‌رشته‌ای است.

تازه های تحقیق

محمود ایوبی :  Google Scholar

وحید عابدین پور جوشقانی:  Google Scholar

کلیدواژه‌ها
آموزش پزشکی نوین
طب اسلامی- ایرانی
میراث فرهنگی و تمدنی
اخلاق پزشکی
آموزش کل‌نگر
موضوعات

عنوان مقاله English

The Reflection of Iranian and Islamic Cultural and Civilizational Achievements in Modern Medical Education

نویسندگان English

Vahid Abedinpoor
Mahmood Ayubi
Ali Gholami Dehaghi
Department of Islamic Education, School of Medicine, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran
چکیده English

Introduction: The written legacy of scholars such as al-Razi and Avicenna, based on observation, experimentation, and maintaining the balance between body and soul, presents a comprehensive model for cultivating responsible physicians who are aware of their historical and cultural identity. Nevertheless, the dominance of positivist paradigms in modern medical education has diminished the role of this heritage, revealing the necessity for a fundamental revision of curricular contents and educational philosophy.
Method: This study adopts a descriptive–analytical approach grounded in library and documentary research. Data have been extracted from classical Iranian–Islamic medical texts, historical writings, philosophical sources, and scholarly articles, and then analyzed to identify the influential manifestations of Iranian–Islamic civilization in modern medical education.
Results: Results indicate that Iranian–Islamic medicine has foundational achievements in four principal domains: epistemic–scientific, ethical–humanistic, clinical–therapeutic, and philosophical–spiritual. The systematic classification of medical knowledge, the experiential and evidence-based methodology introduced by al-Razi, the interdisciplinary comprehensiveness of Avicenna’s Canon of Medicine, and the establishment of organized hospital models exemplify the institutionalization of medical education and research within this civilization.
Conclusion: The intelligent integration of the cultural and civilizational achievements of Iran and Islam into modern medical education is not a nostalgic return to the past but rather a strategic movement toward cultivating holistic, committed, and human-centered physicians. This synergy enhances the quality of education, improves public health, and strengthens the connection between science, ethics, and identity. Achieving this goal requires systematic revision of educational curricula, scientific validation of classical texts, and expansion of interdisciplinary research.

کلیدواژه‌ها English

Modern Medical Education
Iranian&ndash
Islamic Medicine
Cultural And Civilizational Heritage
Medical Ethics
Holistic Education
1.     Zarrinkoub A. Karnāmeh-ye Eslām. 12th ed. Tehran, Iran: Amirkabir; 1999. [in Persian]
2.     Safā Z. Tārikh-e Olum-e Aqli dar Tamaddon-e Eslāmi. 6th ed. Tehran: Tehran University Press; 2013. p. 126. [in Persian]
3.     Issa-Bek E. Tārīkh al-bīmāristānāt fī al-Islām. Beirut: Dār al-Rā’id al-ʿArabī; 1981. [in Arabic]
4.     Qifṭī A. Taʼrīkh al-ḥukamāʾ. Edited by Dārī B. Tehran, Iran: Tehran University Press; 1992. p. 321–558. [in Arabic]
5.     Najmābādī M. Tārikh-e Tebe dar Irān pas az Eslām (az Zuhūr-e Eslām tā dawre-ye Moghol). 3rd ed. Tehran, Iran: Tehran University Press; 1996. [In Persian]
6.     Browne E. Islamic Medicine. Translated by Rajabniyā M. Tehran, Iran: Elmi va Farhangi; 1985. [in Persian]
7.     Bayhaqī A. Taʼrīkh al-ḥukamāʾ (Durrat al-Akhbār wa Lawmiʿat al-Anwār, tarjamat Titmmat ṣiwān al-ḥikmah). Edited by Shafīʿ M. Lahore (Pakistan): [Publisher not stated]; [No date]. [in Arabic]
8.     Velayati AA. Tārikh-e Farhang va Tamaddon-e Eslām va Irān (Vizheh Olum-e Pezeshki). Qom: Ma’āref Publishing Office; 2010. p. 147–153. [in Persian]
9.     Nizami Aruḍi A. Chahār Maqāla. Edited by Qazvīnī M. Tehran, Iran: Eshraghi; 1985. [in Persian]
10.  Rāzī MZ. al-Ḥāwī fī al-ṭibb. Beirut: Dār Iḥyā’ al-Turāth al-ʿArabī; 1422 AH (Approx. 2001/2002). p. 325–360. [In Arabic]
11.  Soltani A. Dayereh-ye Ma’āref-e Tebe Sonnati (Giyāhān-e Dārū’ī). Vol 2, p. 370; Vol 3, p. 171. Tehran, Iran: Iran University of Medical Sciences and Health Services Press; 2004. [in Persian]
12.  Rāhavī A. Adab al-ṭabīb. Tehran, Iran: University of Medical Sciences and Health Services Press; 2008. p. 21–42. [in Arabic]
13.  Velayati AA. The role of Shaykh al-Ra’īs Abū ʿAlī Sīnā and his valuable work “al-Qānūn” in the history of the evolution of medicine in Islam and Iran. Journal of Traditional and Complementary Medicine. 2018; 9 (Winter Special Issue): p. 16–19. [in Persian]
14.  Avicenna H. Al-Qānūn fī al-ṭibb. Vol 4. Beirut: Dār Iḥyā’ al-Turāth al-ʿArabī; 1426 AH (Approx. 2005/2006). p. 2–105. [in Arabic]
15.  Ahmadiyeh A. Risālah-ī dar Pezeshki-ye Sonnati va Giyāhdarmanī. 8th ed. Tehran: Eqbāl; 2007. p. 66–67. [in Persian]
16.  Dowati A, et al. The Holy Qur’an and the Medical Oath (Collection of Articles on Qur’an and Medicine). Vol 3. Mashhad: Islamic Research Foundation of the Seminary and University; 2006. p. 31–38. [in Persian]
17.  Rāzī MZ. al-Manṣūrī fī al-ṭibb. Tehran: Tehran University of Medical Sciences Press; 2008. p. 25. [in Arabic]
18.  Qasempour S, et al. A review on the performance of Abbasid Caliphate in implementing and realizing medical ethics. History of Medicine. 2025; 15(48): 1–18. [in Persian]
19.  Sedghi N, Bagheri Tofighi N. Historical currents of medical knowledge in Iran during the Seljuk era. Tārikh Nāmeh-ye Irān ba’d az Eslām. 2017; 8(14): 123–49. [in Persian]
20.  Ibn Abi Usaybi’a MA. ʿUyūn al-anbāʾ fī ṭabaqāt al-aṭibbāʾ. Vol 1. Edited by Sayyed Ja’far Ghadban and Mahmoud Najmābādī. Tehran: Tehran University Press; 1970. [in Persian]
21.  Najmābādī M. Tārikh-e Tebe dar Irān pas az Eslām (az Zuhūr-e Eslām tā dawrān-e Moghol). 7th ed. Tehran, Iran: Tehran University Press; 2019. [in Persian]
22.  Ibn al-Jowzī ʿA-B-ʿA. al-Muntazam fī Tārīkh al-Mulūk wa-l-Ummam. Vol 19. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah; 1992. [in Arabic]
23.  Rāzī MZ. Manāfiʿ al-Aghdhiyah wa Dafʿ maḍārrihā. Damascus: Dār al-Kitāb al-ʿArabī; 1984. p. 37–39. [in Arabic]
24.  Sedghi N, Bagheri Tofighi N. Historical currents of medical knowledge in Iran during the Seljuk era. Tārikh Nāmeh-ye Irān ba’d az Eslām. 2017; 8(14): 123–49. [in Persian]
25.  Avicenna H. Al-Qānūn fī al-ṭibb. Beirut: Dār Iḥyā’ al-Turāth al-ʿArabī; 1426 AH (Approx. 2005/2006). 4. p. 2–105. [In Arabic]
26.  Ibn Abi Usaybi’a M. ʿUyūn al-anbāʾ fī ṭabaqāt al-aṭibbāʾ. Edited by Amir al-Najjar. Cairo: Egyptian General Authority for Books; No date. 2(3). p. 67–127. [in Arabic]
27.  Elgood S. Tārikh-e Pezeshki-ye Irān va Sarzamin-hā-ye Khalāfat-e Sharqi. Translated by Bāher Farqānī. Tehran: Amirkabir; 1992. [In Persian]
28.  Zahabi M. Tarikh al-Islam wa wafayat al-mashahir wa al-aʿlam. Beirut: Dar al-Kotob al-ʿArabi; 1989.
مجله دانشکده پزشکی اصفهان
دوره 44، شماره 874
هفته 1، مهر
مهر و آبان 1405
صفحه 2106-2114

  • تاریخ دریافت 14 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 23 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 04 مهر 1405